आजकल स्वास्थ्य परीक्षण गर्दा HbA1c भन्ने शब्द धेरै सुनिन्छ। विशेषगरी मधुमेह सम्बन्धी जाँचमा यो अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। तर धेरैलाई अझै पनि यो के हो, किन गरिन्छ, र यसले कसरी लामो समयको चिनीको अवस्था देखाउँछ भन्ने स्पष्ट छैन। यस लेखमा HbA1c परीक्षणको महत्व र यसको वैज्ञानिक आधारबारे चर्चा गरिएको छ।

HbA1c के हो?

HbA1c भनेको रगतमा रहेको हेमोग्लोबिनसँग चिनी टाँसिएको मात्रा हो। सरल भाषामा भन्नुपर्दा, यो परीक्षणले पछिल्लो दुईदेखि तीन महिनासम्म रगतमा चिनीको औसत मात्रा कति थियो भन्ने देखाउँछ।

HbA1c ले कसरी लामो समयको चिनीको अवस्था देखाउँछ?

हाम्रो शरीरमा रहेको रातो रक्तकोषको आयु करिब १२० दिन अर्थात् तीन महिना हुन्छ। यी कोषभित्र हेमोग्लोबिन हुन्छ।

जब रगतमा चिनीको मात्रा बढ्छ, त्यो चिनी हेमोग्लोबिनसँग टाँसिन्छ। एकपटक टाँसिएको चिनी रक्तकोषको आयु भरि त्यही अवस्थामा रहन्छ।

यस कारणले गर्दा रगतमा रहेका पुराना र नयाँ सबै रक्तकोषको आधारमा HbA1c ले पछिल्लो दुईदेखि तीन महिनाको औसत चिनीको स्तर देखाउँछ। यसले दैनिक उतारचढाव होइन, समग्र अवस्था देखाउने काम गर्छ।

HbA1c परीक्षण किन महत्वपूर्ण छ?

सामान्य चिनी जाँचले त्यस क्षणको मात्र अवस्था देखाउँछ। तर HbA1c ले दीर्घकालीन अवस्था बुझ्न मद्दत गर्छ।

यस परीक्षणले मधुमेह भएको छ कि छैन पत्ता लगाउन, मधुमेह भएका बिरामीमा नियन्त्रणको अवस्था बुझ्न र भविष्यमा हुन सक्ने जटिलताको जोखिम अनुमान गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

HbA1c को स्तरले के जनाउँछ?

सामान्य रूपमा
५.७ प्रतिशतभन्दा कमलाई सामान्य मानिन्छ।
५.७ देखि ६.४ प्रतिशतलाई मधुमेहको जोखिम अवस्था मानिन्छ।
६.५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी भएमा मधुमेह भएको मानिन्छ।

मधुमेह भएका बिरामीमा ७ प्रतिशतभन्दा कम हुनु राम्रो नियन्त्रणको संकेत हो भने ७ प्रतिशतभन्दा बढी भएमा नियन्त्रण सुधार गर्न आवश्यक हुन्छ। व्यक्तिअनुसार लक्ष्य फरक हुन सक्छ।

यस परीक्षणबाट के जानकारी पाइन्छ?

यस परीक्षणबाट पछिल्लो दुईदेखि तीन महिनाको औसत चिनीको मात्रा, औषधि र खानपानले कत्तिको प्रभाव पारेको छ भन्ने र भविष्यमा हुन सक्ने जटिलताको जोखिमबारे जानकारी पाइन्छ। यसले समग्र स्वास्थ्यको दिशा देखाउँछ।

बिरामीले कसरी लाभ लिन सक्छन्?

यस परीक्षणले रोग प्रारम्भिक अवस्थामै पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ। साथै उपचार प्रभावकारी छ कि छैन भन्ने बुझ्न सहयोग पुर्‍याउँछ। चिनीको स्तर नियन्त्रणमा राख्दा आँखा, मिर्गौला र हृदयसम्बन्धी समस्याको जोखिम घटाउन सकिन्छ। यसले बिरामीलाई आफ्नो जीवनशैली सुधार गर्न पनि प्रेरित गर्छ।

HbA1c कहिले जाँच गर्ने?

जोखिम भएका व्यक्तिहरूले चिकित्सकको सल्लाह अनुसार जाँच गर्नुपर्छ। मधुमेह भएका बिरामीले सामान्यतया तीनदेखि छ महिनामा एकपटक जाँच गराउनु उपयुक्त हुन्छ।

निष्कर्ष

HbA1c परीक्षणले पछिल्लो केही महिनाको चिनीको अवस्था स्पष्ट रूपमा देखाउँछ। मधुमेह जस्तो दीर्घकालीन रोगमा यसले नियन्त्रणको वास्तविक स्थिति र भविष्यको जोखिम दुवै बुझ्न मद्दत गर्छ। नियमित जाँच र उचित नियन्त्रणले स्वस्थ जीवन यापन गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।