नेपाली जातीको कल्याण छ ।

धर्मलाई कुनै एउटा सम्प्रदाय वा ईश्वरको रूपमा मात्र नहेरी ‘जीवन पद्धति’ र कर्तव्यको रूपमा लिएर अघि बढ्नसके सुनमा सुगन्ध हुनेमा शंका छैन । तराइमा प्रचलित छठ पर्वको उदाहरण लिउँ, कसैले यो हाम्रो पर्व होइन पनि भनेको छैन, कसैले कसैलाई मान भनेर जबरजस्ती पनि गरेको छैन, काठमाण्डौं उपत्यका लगायत अन्य समुदायले पनि मानेकै छन, यसले समाज जोडेको छ । भने दशैंको बारेमा मात्र किन विवाद ? नागरिकहरु सचेत र जागरुक हुनु जरुरी छ ।  

आधुनिक भौतिकवादी युगमा मानिसलाई मानिससँग जोड्ने, मानसिक तनावबाट मुक्त गराउने र स्वयंको अस्तित्वको खोजी गराउने माध्यम धर्म र अध्यात्म हो । धर्म बिनाको आधुनिकताले समाजमा स्वार्थ र अशान्ति मात्र ल्याउने हो त्यसैले यसलाई सामाजिक सद्भावनाको जग मान्दा अत्युक्ति हुँदैन । आधुनिक कानुन र मानव अधिकारका मौलिक सिद्धान्तहरू (जस्तैः न्याय, समानता, र भाइचारा) को जग धार्मिक र नैतिक मूल्यहरूबाटै विकसित भएका हुन् ।

संवैधानिक रूपमा नेपालमा धार्मिक स्वतन्त्रता र धर्मनिरपेक्षताको अभ्यास छ, जहाँ हरेक नागरिकलाई आफ्नो आस्था पालना गर्ने र अरूको आस्थाप्रति सम्मान जाहेर गर्ने अवस्था छ भने कसैले कसैको खेदो खन्ने किन ? धर्मको मूल मर्म ‘लोका समस्ता सुखिनो भवन्तु’ हो अर्थात लोक कल्याण, सुख र शान्ति नै हो तापनि आधुनिक परिवेशमा केही विकृति र चुनौतीहरू पनि देखिएका छन । धर्मको गलत व्याख्या गरी आफ्नो निहित स्वार्थ पुरा गर्ने, राजनीतिक वा साम्प्रदायिक लाभका लागि धर्मलाई प्रयोग गर्ने जस्ता कार्यले समाजमा विद्वेष र अशान्ति देखा परेको छ । धर्मको मूल दर्शन र आध्यात्मिक मर्मलाई छाडेर आडम्बर, भ्रामक प्रचार र अन्धविश्वासलाई बढावा दिने होडबाजी बढेको छ । हाम्रो जस्तो बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक समाजमा परम्परागत मौलिक आस्था, संस्कृति र पहिचानको संरक्षण गर्दै आपसी सहिष्णुता कायम राख्नु आजको प्रमुख दायित्व हो । 

साँच्चै भन्दा धर्म कुनै बन्धन वा कडा रूढिवाद होइन; यो समाजलाई सही दिशानिर्देश गर्ने प्रकाश पुञ्ज हो । वर्तमान परिवेशमा धर्मलाई विवेक, तर्क र करुणासँग जोडेर ‘परोपकार पुण्याय, पापाय परपीडनम’ को भावनाअनुसार अघि बढ्नु नै वास्तविक धर्म पालन हो । आधुनिक लोकतान्त्रिक संविधानले धर्मलाई व्यक्तिगत आस्थाको विषय मान्दै ‘धार्मिक स्वतन्त्रताको हक’ (नेपालको संविधानको धारा ३२) लाई मौलिक हकका रूपमा प्रत्याभूत गरेको छ । त्यसैले भनिएको छ । ‘धर्मो रक्षतिः रक्षितः’ अर्थात हामीले धर्मको रक्षा गर्यौं भने हामीलाई पनि धर्मले रक्षा गर्नेछ । 

अन्त्यमा कानुनले बाह्य अपराधलाई रोक्छ भने अध्यात्म र धर्मले मानिसको भित्री चेतना सुधारेर आपराधिक मनोवृत्तितर्फ अग्रसर नै हुन नदिने वातावरण सिर्जना गर्छ । त्यसैले धर्म जातजाति पर्व र संस्कारका बारेमा विवाद नगरौं, मित्र दृष्टिले समाजलाई हेरौं र देशको सुन्दर भविश्य निर्माण तर्फ अघि बढौं, सबैलाई चेतना होस् ।